Czy codzienna praca prawna oparta na sztucznej inteligencji grozi złamaniem prawa?

Scenariusz jest tak powszechny, że ledwo zwraca uwagę: prawnik pobiera komentarz prawny z subskrypcyjnej bazy danych legalnych, przesyła go do ChatGPT z poleceniem "streść kluczowe argumenty" i przechodzi do dalszych zadań dnia. Wydajne, praktyczne, z pozoru nieszkodliwe. 

Może to być również nielegalne. 

Orzeczenie sądu w Monachium przeciwko OpenAI z listopada 2025 roku, w połączeniu z mało zauważanymi ograniczeniami licencyjnymi w bazach danych prawnych oraz wytycznymi niemieckiego stowarzyszenia adwokackiego, stworzyło lukę w zakresie zgodności (compliance) dla praktyków prawa w całej Europie. Ryzyka wynikają z trzech źródeł: prawa autorskiego, obowiązków zawodowych i umów licencyjnych. 

Monachijski precedens w sprawie sztucznej inteligencji i prawa autorskiego 

11 listopada 2025 roku Sąd Okręgowy w Monachium wydał pierwsze europejskie orzeczenie, w którym stwierdzono, że trenowanie modeli AI na utworach chronionych prawem autorskim stanowi naruszenie praw autorskich. W sprawie GEMA przeciwko OpenAI niemieckie stowarzyszenie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w branży muzycznej z powodzeniem wykazało, że ChatGPT bezprawnie zapamiętał teksty piosenek podczas trenowania i potrafi je odtworzyć na żądanie.1  

Argumentacja sądu jest prosta i jasna: gdy treści chronione prawem autorskim zostają osadzone w parametrach modelu, stanowi to zwielokrotnienie (reprodukcję) w rozumieniu art. 16 niemieckiej ustawy o prawie autorskim. Gdy model następnie generuje te treści, stanowi to publiczne udostępnianie na mocy sekcji 19a. Szczegóły techniczne, zdaniem sądu, były bez znaczenia. 

„Zapamiętywanie spełnia wymogi reprodukcji” – stwierdził sąd, odrzucając argument OpenAI, że statystyczne reprezentacje utworów w wagach modeli nie powinny być uznawane za kopiowanie. Sąd porównał ten proces do kompresji MP3: nawet jeśli dane są przekształcane i dystrybuowane między parametrami, to jeśli model potrafi „generować statystycznie prawdopodobne sekwencje tokenów, które w rozpoznawalny sposób odtwarzają” oryginalne dzieło, następuje naruszenie praw autorskich. 

Niedawne badania naukowe potwierdzają techniczną argumentację sądu. Badanie ze stycznia 2026 r. przeprowadzone przez naukowców ze Stanforda i Yale wykazało, że produkcyjne modele AI, w tym Claude 3.7 Sonnet, GPT-4.1, Gemini 2.5 Pro i Grok 3, mogą odtwarzać książki chronione prawem autorskim niemal dosłownie. W niektórych przypadkach badacze wydobyli z modeli nawet do 95,8 procent (!) całych książek, pomimo wdrożonych zabezpieczeń.2 Badanie to podważa zatem wszelkie twierdzenia, jakoby modele AI jedynie uczyły się wzorców bez zapisywania rzeczywistej treści. 

Sąd odrzucił również wyjątek dotyczący eksploracji tekstów i danych (text and data mining) na mocy art. 44b niemieckiej ustawy o prawie autorskim. Wyjątek ten zezwala na tymczasowe zwielokrotnianie do celów analitycznych, ale sąd uznał, że nie ma on zastosowania, gdy dzieła są trwale zapamiętywane w parametrach modelu, a nie jedynie analizowane i usuwane.3 Innymi słowy, tymczasowe kopiowanie do analizy jest dozwolone, ale trwałe osadzanie utworów chronionych prawem autorskim w dających się odtworzyć wagach modelu już nie. 

OpenAI odwołało się od tej decyzji, która nie jest jeszcze prawomocna. Skutki tego wyroku mogą jednak wykraczać poza generowanie muzyki i wpłynąć na codzienną praktykę prawniczą. Argumentacja sądu dotycząca trwałego zapamiętywania ma szersze zastosowanie: jeśli wyjątek dotyczący eksploracji tekstu i danych nie ma zastosowania w przypadku trwałego zapamiętania utworów w parametrach modelu, wówczas nawet samo przesłanie chronionego prawem autorskim komentarza prawnego do ChatGPT lub jakiegokolwiek otwartego modelu LLM może stanowić naruszenie praw autorskich (dokonanie reprodukcji). Przesłanie pliku przez użytkownika końcowego nie jest tymczasową analizą – jest to wprowadzanie treści do systemu zaprojektowanego w celu ich trwałego osadzenia. 

Zgodnie z tą logiką, zarówno OpenAI, jak i prawnik, który przesyła dokument z bazy prawnej, narażają się na potencjalną odpowiedzialność z tytułu naruszenia praw autorskich. 

Niemieckie Stowarzyszenie Adwokackie to przewidziało 

To ryzyko braku zgodności (compliance) nie było zupełnie nieprzewidziane. Cztery miesiące przed tym, jak sąd w Monachium potwierdził te obawy, największe niemieckie stowarzyszenie adwokackie sygnalizowało już ten problem. Oświadczenie Niemieckiego Stowarzyszenia Adwokackiego nr 32/2025, opublikowane w lipcu 2025 r., wprost odnosiło się do wymogów prawa autorskiego przy korzystaniu z AI w praktyce prawniczej – wytyczne te przeszły wówczas bez większego echa.4 

Wytyczne zawierały jasny wymóg: „Bei der Nutzung von KI-Systemen sind urheberrechtliche Vorgaben unerlässlich, insbesondere bei der Bearbeitung oder Zusammenfassung geschützter Fachliteratur. Eine Vervielfältigung, beispielsweise durch das Hochladen von Werken auf KI-Anbieter-Server, muss durch Lizenzen oder gesetzliche Erlaubnisse abgedeckt sein.” 

Tłumaczenie: Wymogi prawa autorskiego są niezbędne przy korzystaniu z systemów AI, w szczególności podczas przetwarzania lub streszczania chronionej literatury fachowej. Zwielokrotnianie, na przykład poprzez przesyłanie utworów na serwery dostawców AI, musi być objęte licencjami lub zezwoleniami ustawowymi. 

Oświadczenie precyzyjnie zidentyfikowało problem, który sąd w Monachium później potwierdził: przesyłanie materiałów chronionych prawem autorskim do systemów AI wymaga wyraźnej zgody. Ilu jednak praktyków rzeczywiście sprawdziło, czy ich subskrypcje baz danych prawnych udzielają takiego upoważnienia? 

Drobny druk w umowach z bazami danych 

Platformy licencjonowania treści w różnych branżach zaczęły odnosić się nie tylko do trenowania AI, ale także do zachowań użytkowników końcowych. Jako przykład mogą posłużyć Wytyczne dla Użytkowników Spotify, zaktualizowane we wrześniu 2025 r. i obowiązujące każdego subskrybenta, które zabraniają „wykorzystywania jakiejkolwiek części Usług lub Treści do trenowania modelu uczenia maszynowego lub AI bądź innego wprowadzania (ingestingu) Treści Spotify do modelu uczenia maszynowego lub AI”.5 Sformułowanie „bądź innego wprowadzania” wykracza poza ograniczanie firmom AI możliwości scrapowania treści jako danych treningowych: obejmuje ono codzienną czynność polegającą na wprowadzaniu przez użytkownika treści do narzędzia AI. 

Skoro platformy streamingowe muzyki i zdjęć stockowych już nakładają takie ograniczenia na swoich użytkowników, to dostawcy baz danych prawnych, których zawartość składa się wyłącznie z chronionych prawem autorskim komentarzy prawnych, glos i analiz naukowych, z pewnością uczynią to samo.6 

Czy powinniśmy spodziewać się globalnej fali egzekwowania prawa? 

W odniesieniu do prawa autorskiego staje się jasne, że początkowe podejście „działaj szybko i łam zasady” do danych treningowych, przyjęte przez pionierskie firmy AI, ustępuje miejsca wymogom licencyjnym i procesom sądowym. Liczba pozwów przeciwko firmom AI gwałtownie wzrosła w ciągu ostatnich dwóch lat. Pierwsze sprawy pojawiły się na początku 2023 r., gdy artyści wizualni pozwali Stability AI, a pisarze OpenAI i Metę.7 Do połowy 2024 r. około 25 różnych procesów toczyło się przed różnymi sądami.8 Liczba ta wzrosła do ponad 65 aktywnych spraw pod koniec 2025 r., kiedy to do indywidualnych twórców dołączyli duzi powodowie korporacyjni: The New York Times (grudzień 2023 r.), Getty Images, wytwórnie płytowe i studia filmowe.9 W Europie, ośmielona sukcesem GEMA, wniosła podobny pozew przeciwko muzycznej platformie AI Suno w styczniu 2025 r., a rozprawa odbyła się pod koniec stycznia 2026 r.10 

Jeśli jednak chodzi o wytyczne zawodowe, nie można dostrzec globalnego trendu: Niemieckie Stowarzyszenie Adwokackie pozostaje jedyną izbą, która wprost stwierdziła, że sami prawnicy mogą dopuścić się naruszenia praw autorskich poprzez przesyłanie chronionych materiałów do systemów AI, i odniosła się do etycznych aspektów takiego zachowania. Żadna inna europejska ani amerykańska izba adwokacka nie zmierzyła się jeszcze bezpośrednio z tym problemem.11 

Skąd to milczenie? Być może to zachowanie wydaje się zbyt nieszkodliwe. Prawnicy są przyzwyczajeni do wyciągania fragmentów, cytowania i streszczania materiałów prawnych na potrzeby analiz. Z technicznego punktu widzenia trudno jest też zrozumieć, że przesyłanie chronionych treści do systemów AI zasadniczo różni się od tradycyjnego kopiowania (czy każdy rozumie, co oznacza „reprodukcja w formie osadzającej utwór w możliwych do odzyskania parametrach modelu”?). 

Być może wielu profesjonalistów wierzyło – lub wolało wierzyć – w powtarzane przez firmy AI zapewnienia, że modele tak naprawdę nie „zapisują” informacji z danych treningowych i nie mogą ich odtworzyć. Badanie Stanford-Yale dowodzące, że modele mogą odtworzyć do 95,8 procent chronionych książek, obaliło to twierdzenie. 

A może kancelarie prawne, które nie posiadają bezpiecznych rozwiązań AI, wolą nie mierzyć się z rzeczywistością nieautoryzowanego korzystania z AI (shadow AI) w swoich szeregach. Lepiej nie czytać czarno na białym od własnej izby, że stanowi to zarówno naruszenie praw autorskich, jak i pogwałcenie zasad etyki zawodowej. 

Dlatego też, choć sądy w nadchodzących miesiącach prawdopodobnie wyjaśnią kwestię naruszeń praw autorskich przez firmy AI trenujące swoje modele, może upłynąć trochę czasu, zanim przeczytamy artykuły prasowe o użytkownikach końcowych przyłapanych na przesyłaniu chronionych materiałów. A z drugiej strony... 

Nagłówki z początku lutego 2026 r. dały przedsmak strat wizerunkowych, jakie mogą wywołać takie incydenty. 12 oraz setki doniesień w mediach.13 

Europejskie agencje rządowe i stowarzyszenia adwokackie postąpiłyby mądrze, wydając jasne wytyczne, zanim podobne nagłówki pojawią się po naszej stronie Atlantyku. 

Źródła:

¹ Landgericht München I, Urteil vom 11. November 2025, Az. 42 O 14139/24, GEMA gegen OpenAI. Informacja prasowa dostępna pod adresem: Pressemitteilung 11/2025, Bayerisches Staatsministerium der Justiz. Podsumowanie w języku angielskim: CMS Law, „GEMA vs. OpenAI: Munich Regional Court I issues landmark copyright decision," grudzień 2025. https://cms-lawnow.com/en/ealerts/2025/12/gema-vs.-openai-munich-regional-court-i-issues-landmark-copyright-decision 

² Ahmed Ahmed, A. Feder Cooper, Sanmi Koyejo oraz Percy Liang, „Extracting books from production language models," arXiv:2601.02671, 6 stycznia 2026. https://arxiv.org/abs/2601.02671 

³ Norton Rose Fulbright, „Germany delivers landmark copyright ruling against OpenAI: What it means for AI and IP," listopad 2025. https://www.insidetechlaw.com/blog/2025/11/germany-delivers-landmark-copyright-ruling-against-openai-what-it-means-for-ai-and-ip 

⁴ Deutscher Anwaltverein (DAV), Stellungnahme 32/2025: „Einsatz von KI in der Anwaltschaft," 9 lipca 2025. Doniesienia prasowe: Datenschutzticker, 5 sierpnia 2025. 

⁵ Spotify, Wytyczne dla Użytkowników, https://www.spotify.com/us/legal/user-guidelines/ 

⁶ Przykład z Ogólnych Warunków Handlowych LexisNexis, sekcja 1.2(h): „The uploading or submission of Materials into third party applications, software or websites that utilize AI Technologies is prohibited unless approved in writing by LN", obowiązuje od 31 października 2025 r. https://www.lexisnexis.com/en-us/terms/general/default.page 

⁷ Artystki wizualne Sarah Andersen, Kelly McKernan i Karla Ortiz wniosły pozew zbiorowy przeciwko Stability AI, Midjourney i DeviantArt 13 stycznia 2023 r. (Andersen et al. v. Stability AI LTD et al., N.D. Cal. 3:23-cv-00201). Pisarze Sarah Silverman, Richard Kadrey i Christopher Golden pozwali OpenAI (28 czerwca 2023 r.) i Meta Platforms (7 lipca 2023 r.). Zobacz CNN Business, „Sarah Silverman sues OpenAI and Meta alleging copyrightinfringement," 10 lipca 2023 r., https://www.cnn.com/2023/07/10/tech/sarah-silverman-openai-meta-lawsuit/index.html; Copyright Alliance, „Takeaways from the Andersen v. Stability AI Copyright Case," 12 listopada 2024 r., https://copyrightalliance.org/andersen-v-stability-ai-copyright-case/ 

⁸ Copyright Alliance, „AI Lawsuit Developments in 2024 (Mid-Year Review)," 15 października 2024 r., https://copyrightalliance.org/ai-lawsuit-developments-2024/ 

⁹ eDiscovery Today, „65 AI Copyright Lawsuits, One Company Virtually Unscathed," 8 grudnia 2025 r., https://ediscoverytoday.com/2025/12/08/65-ai-copyright-lawsuits-one-company-virtually-unscathed-artificial-intelligence-trends/ 

¹⁰ Music Ally, „GEMA scores court victory in its copyright battle with OpenAI," 11 listopada 2025 r., https://musically.com/2025/11/11/gema-scores-court-victory-in-its-copyright-battle-with-openai/ 

¹¹ Analiza wytycznych następujących izb i stowarzyszeń adwokackich: ABA (Formal Opinion 512, lipiec 2024), Law Society of England and Wales (Generative AI: the essentials, maj 2025), CCBE (Wytyczne dotyczące stosowania generatywnej AI przez prawników, 2025), francuska CNB (Wytyczne dotyczące stosowania generatywnej AI, 2024-2025), włoska CNF (Dokument informacyjny dotyczący stosowania AI, październik 2025), hiszpańska CGAE (Szkolenia i wytyczne, 2024-2025), belgijska Orde van Vlaamse Balies (Wytyczne ds. AI, styczeń 2025), holenderska NOvA (Rekomendacje dotyczące AI, listopad 2025), Law Society of Singapore oraz ponad 30 amerykańskich izb adwokackich. Analiza pokazuje, że choć wszystkie te instytucje poruszają kwestie poufności, należytej staranności, weryfikacji, rozliczeń i zgody klienta przy korzystaniu z AI, żadna z nich nie odnosi się bezpośrednio do konsekwencji prawnoautorskich przesyłania chronionych materiałów z baz danych branżowych do systemów AI przez samych prawników. Dodatkowe źródła: CNB, „Guide pratique - Utilisation des systèmes d'intelligence artificielle générative pour les Avocats," 2024-2025; włoska CNF, Dokument informacyjny na mocy ustawy 132/2025, październik 2025; belgijskie OVB, „Richtlijnen voor advocaten rond gebruik van artificiële intelligentie," 20 stycznia 2025 r., https://www.ordevanvlaamsebalies.be/nl/kennisbank/digitalisering/richtlijnen-voor-advocaten-rond-gebruik-van-artificiele-intelligentie; holenderskie NOvA, „Aanbevelingen AI in de advocatuur," listopad 2025 r., https://www.advocatenorde.nl/dossiers/digitalisering-en-ai 

¹² Portal Politico doniósł o tym zdarzeniu jako pierwszy 28 stycznia 2026 r. Zobacz także: Cybersecurity Asia, „ChatGPT Risk at Centre of Controversy After Acting US CISA Head Uploads Government Documents," 30 stycznia 2026 r., https://cybersecurityasia.net/chatgpt-rist-at-centre-of-controversy-cisa/; The Daily Caller, „US Cyber Defense Agency Head Posted Sensitive Information Online," 28 stycznia 2026 r., https://dailycaller.com/2026/01/28/madhu-gottumukkala-cisa-posted-sensitive-information/; Digit, „CISA ChatGPT leak: Acting director Madhu Gottumukkala investigation explained," 28 stycznia 2026 r., https://www.digit.in/features/general/cisa-chatgpt-leak-acting-director-madhu-gottumukkala-investigation-explained.html